Kalendarium

Pierwsze ślady osadnictwa w rejonie Kalisza.

Liczne osady i cmentarzyska ludności kultury łużyckiej, która doprowadziła do unifikacji kulturowej znacznych połaci naszych polskich ziem.

Aleksandryjski uczony Klaudiusz Ptolemeusz umieszcza na jednej z map zamieszczonych w "Nauce geograficznej" skupisko osadnicze określone mianem "Kalisii". Przez wielu badaczy identyfikowane ono jest z okolicami dzisiejszego Kalisza.

Powstaje gród obronny na Zawodziu (w południowo-wschodniej części miasta). W następnym stuleciu znajdowała się tu siedziba kasztelana, a w pobliżu grodu funkcjonowało kilka osad rzemieślniczo-targowych.

Pierwsza wzmianka o Kaliszu w średniowiecznych źródłach pisanych - Gall Anonim w swej "Kronice" informuje o zdobyciu grodu na Zawodziu przez oddziały zbrojne Bolesława Krzywoustego.

W bulli Innocentego II Kalisz wymieniony jest w gronie najważniejszych ośrodków piastowskiej Polski.

W okresie rozbicia dzielnicowego Kalisz często zmieniał swego właściciela i kilkakrotnie pełnił funkcję stolicy czasowo istniejących księstw kaliskich.

Na terenie grodu na Zawodziu powstaje romańska kolegiata p.w. św. Pawła. W jej podziemiach pochowani zostali: Mieszko Mieszkowic (w 1193 r.) i Mieszko III zwany Starym (w 1202 r.).

Książę śląski Henryk Brodaty zdobywa ziemię kaliską i przyłącza ją do Śląska, niszczy gród na Zawodziu i zakłada nowy w innym miejscu (na płaskiej wyspie otoczonej ramionami Prosny, leżącej około 1 km na północ od Zawodzia).

Książęta wielkopolscy (Przemysł I i Bolesław Pobożny) odzyskują ziemię kaliską.

Bolesław Pobożny dokonuje lokacji Kalisza na prawie średzkim oraz funduje (wraz ze swoją małżonką Jolantą) kościół franciszkanów. Lokacja miasta potwierdzona została później m.in. przez Przemysła II (w 1282 r.) i Władysława Łokietka (w 1314 r.).

Bolesław Pobożny wydaje "Statut kaliski" normujący prawne położenie ludności żydowskiej w Wielkopolsce. W 1334 r. potwierdził go Kazimierz Wielki i jednocześnie rozszerzył zasięg jego obowiązywania na obszar całego ówczesnego Królestwa Polskiego.

Rozpoczęcie budowy kościoła p.w. św. Mikołaja. Prace te (z kilkoma przerwami i przebudową korpusu nawowego) kontynuowane były do połowy XIV w.

Wzniesiono kościółek kanoników regularnych św. Ducha di Saxia i założono szpital-przytułek p.w. św. Ducha (na Przedmieściu Toruńskim).

Początek kształtowania się samorządu miejskiego i organizacji cechowej.

Budowa drewnianego kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP. W 1353 r. w jego miejsce wzniesiono świątynię murowaną.

Kalisz stolicą województwa obejmującego swym zasięgiem wschodnią Wielkopolskę i Krajnę, teren leżący na północ od rzeki Noteć.

Miasto oblegane jest przez Krzyżaków. Oddziałami zbrojnymi dowodził wielki marszałek zakonu Dytrych von Altenburg, późniejszy wielki mistrz.

Z fundacji Kazimierza Wielkiego zbudowano zamek - siedzibę wojewody i starosty kaliskiego.

Zawarty zostaje "wieczysty" pokój polsko-krzyżacki zwany kaliskim.

Ukończono wznoszenie fortyfikacji miejskich.

Powstaje pałac arcybiskupów gnieźnieńskich, ufundowany przez Jarosława Bogorię Skotnickiego.

Do kościoła p.w. św. Mikołaja sprowadzono ze wsi Męka pod Sieradzem kanoników regularnych laterańskich reguły św. Augustyna. W tymże roku zbudowana została też synagoga.

Rozpoczęła działalność Kolonia Akademicka funkcjonująca pod opieką Akademii Krakowskiej.

Budowa ratusza.

Na wyprawę malborską zorganizowaną przez Kazimierza Jagiellończyka Kalisz wysyła 30 pieszych żołnierzy, co stawia go wśród wszystkich miast wielkopolskich na trzecim miejscu - po Poznaniu i Kościanie.

Powstaje szpital p.w. św. Trójcy (na Przedmieściu Wrocławskim).

Sprowadzenie do miasta bernardynów i rozpoczęcie budowy dla nich drewnianego kościoła i klasztoru (na Przedmieściu Toruńskim). Obiekty murowane powstały w latach 1594-1622.

Wydana zostaje najstarsza (zachowana do dzisiaj) ordynacja wyborcza do rady miejskiej.

Miasto liczy około 2.700 mieszkańców.

Prymas Stanisław Karnkowski sprowadza do Kalisza jezuitów i funduje im rozległy kompleks zabudowań wznoszonych w latach 1586-1608 i następnie rozbudowywany przez prawie całe XVII stulecie.

W kolegium jezuitów działało seminarium archidiecezji gnieźnieńskiej.

Jezuicki uczony Karol Malapert przybyły z Belgii (wraz z Kaliszaninem Aleksym Sylwiuszem) przeprowadza obserwacje astronomiczne przy zastosowaniu po raz pierwszy na świecie specjalnych aparatów projekcyjnych z paralektycznym montażem lunety.

Okupacja Kalisza przez wojska szwedzkie Karola Gustawa i spalenie znacznej części miasta.

Sprowadzenie reformatów i budowa dla nich kościoła i klasztoru (na Przedmieściu Wrocławskim).

Początek kultu św. Józefa Kaliskiego i działalności Sanktuarium św. Józefa w Kaliszu.

Bitwa pod Kaliszem (w ramach wojny północnej) i pożar miasta.

Miasto liczy 4.300 mieszkańców.

W mieście działa Komisja Dobrego Porządku, która dokonuje reformy administracji samorządowej oraz uporządkowania przywilejów i przepisów handlowych, rzemieślniczych, policyjnych i sanitarnych. Przyczynia się to do polepszenia wyglądu i znacznej poprawy funkcjonowania miasta.

Zakończenie odbudowy kościoła p.w. Wniebowzięcia NMP (po zawaleniu się jej znacznej części w 1783 r.) i powstanie kaplicy św. Józefa (na przedłużeniu nawy południowej) oraz wielki pożar miasta, w trakcie którego spłonęło prawie 400 domów.

W wyniku II rozbioru Polski Kalisz znajduje się pod rządami pruskimi i liczy nieco ponad 3.800 mieszkańców.

Odbyła się uroczysta koronacja obrazu Świętej Rodziny Kaliskiej, znajdującego się w kościele p.w. Wniebowzięcia NMP

Założenie (na bazie renesansowych ogrodów jezuickich) parku miejskiego.

Wytyczenie dzisiejszej Alei Wolności i pierwsze występy zespołu teatralnego Wojciecha Bogusławskiego.

W mieście zamieszkuje około 7.000 osób.

Do Kalisza wkraczają wojska Napoleona Bonaparte, a rok później wyznaczony on zostaje do pełnienia funkcji stolicy jednego z departamentów Księstwa Warszawskiego.

Po pokonaniu "Wielkiej Armii" miasto zajmują Rosjanie.

W wyniku postanowień Kongresu Wiedeńskiego Kalisz włączony zostaje w skład Królestwa Polskiego. W początkowym okresie znajduje się tu siedziba województwa, które przemianowano później na gubernię istniejącą (z wyłączeniem lat 1844-1866) aż do wybuchu I wojny światowej.

W mieście powstaje pierwsza fabryka - fabryka włókiennicza braci Repphan.

Utworzono biskupstwo "włocławskie czyli kaliskie" (Vladislaviensis seu calisiensis), zwane najczęściej kujawsko-kaliskim. Powstał wtedy także Plac św. Józefa.

Zbudowano szpital św. Trójcy i Szkołę Wojewódzką.

Regulacja miasta i wzniesienie wielu klasycystycznych budynków (mieszkalnych oraz użyteczności publicznej).

Powstał "Most Kamienny" na głównym korycie Prosny.

Miasto liczy około 10.500 mieszkańców.

W Kaliszu odbył się zjazd monarchów: cara rosyjskiego Mikołaja I i cesarza niemieckiego Fryderyka Wilhelma III.

W ramach regulacji rzeki Prosny utworzono dwa kanały: Bernardyński i Rypinkowski.

Na Tyńcu zbudowano więzienie (gmach wzniesiono w stylu neoromańskim).

Założono targowisko miejskie na dzisiejszym Nowym Rynku.

Na Placu św. Józefa (w miejscu, gdzie dzisiaj znajduje się Dom Towarowy "Centrum") zbudowano cerkiew p.w. śś. Piotra i Pawła.

Oddano do użytku nowy gmach ratusza.

W mieście działają 33 zakłady przemysłowe.

W Kaliszu zamieszkuje 24.418 osób.

Wzniesiono nowy gmach teatru.

Uruchomiono połączenie kolejowe z Warszawą.

Kolej kalisko-warszawską połączono z siecią kolei pruskiej (poprzez Skalmierzyce leżące na terenie zaboru pruskiego) oraz przyłączono do miasta pobliskie wsie (Dobrzec Mały, Czaszki, Rypinek oraz część gruntów wsi: Tyniec, Chmielnik, Wydory i Ogrody).

Zburzenie i spalenie Kalisza przez wojsko pruskie w pierwszych dniach I wojny światowej. Zniszczeniu uległo 426 domów mieszkalnych oraz 9 zakładów przemysłowych. Liczba ludności wynosząca w chwili wybuchu wojny prawie 65 tysięcy spadła pod koniec tego roku do 5.000 mieszkańców.

W obozie jenieckim w Szczypiornie przebywają (od lipca do grudnia) internowani legioniści I Brygady Legionów Polskich.

Władze polskie przystępują do odbudowy miasta, która trwała przez cały okres międzywojenny. Kalisz siedzibą powiatu wchodzącego w skład województwa łódzkiego.

Miasto liczy około 44.600 mieszkańców.

Oddano do użytku nowy gmach ratusza (wznoszony w latach 1920-1925 wg projektu Sylwestra Pajzderskiego).

Do miasta przyłączono znaczną część gruntów pobliskich wsi (Żydów i Tyniec), powiększając obszar miasta do prawie 25 km kwadratowych.

Oddano do użytku nowy gmach teatru (wzniesiony wg projektu Czesława Przybylskiego, twórcy Teatru Polskiego w Warszawie).

Powiat kaliski przyłączony zostaje do województwa poznańskiego.

Kalisz liczy 81.052 mieszkańców.

Okupacja hitlerowska. W wyniku działań okupanta liczba ludności spada do około 43.000 osób.

Odbudowa miasta ze stosunkowo niewielkich zniszczeń wojennych. Kalisz pełni funkcję stolicy powiatu należącego administracyjnie do województwa poznańskiego.

Uruchomiono stałą komunikację miejską.

Obchody Jubileuszu XVIII wieków Kalisza stanowiącego inaugurację obchodów 1000-lecia Państwa Polskiego. W tym też roku rozpoczęto budowę pierwszych wielorodzinnych osiedli mieszkaniowych.

Powiększono obszar miasta do 30 km kwadratowych, przyłączając doń część Dobrca Wielkiego, Kościelnej Wsi i Warszówki oraz Winiary, Majków i Piwonice.

Kalisz - jako pierwsze miasto w Wielkopolsce - otrzymał gaz ziemny ze złóż odkrytych pod Odolanowem.

Utworzono województwo kaliskie.

Dalsze powiększenie areału miejskiego (do 53 km kwadratowych) dzięki przyłączeniu do Kalisza: Kolonii Majków, Noskowa, Szczypiorna i Rajskowa a także dalszej części Piwonic.

Wyższa Szkoła Pedagogiczna w Częstochowie otwiera w Kaliszu studia zamiejscowe (funkcjonowały do 1984 r.).

W mieście rozpoczyna działalność filia Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.

Rozpoczyna działalność nowoczesny szpital wzniesiony przy ul. Poznańskiej.

Pierwsze, po 52-letniej przerwie, demokratyczne wybory samorządowe władz miejskich.

Na mocy bulli Jana Pawła II "Totus Tuus Poloniae Populus" powstaje diecezja kaliska, a kościół p.w. św. Mikołaja podniesiony zostaje do godności Katedry.

Wizyta Jana Pawła II w Kaliszu (w ramach V pielgrzymki Ojca Świętego do Polski).

Inauguracja działalności Wyższego Seminarium Duchownego (jego budowę rozpoczęto w 1993 r.). Miasto liczy prawie 107.000 mieszkańców.

Miasto siedzibą powiatu grodzkiego i ziemskiego wchodzących w skład województwa wielkopolskiego.

Powstaje Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa w Kaliszu, pierwsza samodzielna państwowa uczelnia wyższa w mieście. Był to początek procesu, który po ponad dwóch dekadach doprowadził do utworzenia Uniwersytetu Kaliskiego.

Kalisz nawiedza jedna z największych współczesnych powodzi. Wody Prosny i jej dopływów spowodowały rozległe podtopienia, a pod wodą znalazło się około 10% powierzchni miasta. Straty sięgały milionów złotych.

Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa zostaje przekształcona w Akademię Kaliską im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. Był to kolejny etap rozwoju Kalisza jako samodzielnego ośrodka akademickiego.

Akademia Kaliska zostaje przekształcona w Uniwersytet Kaliski im. Prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. Utworzenie uniwersytetu było jednym z najważniejszych wydarzeń instytucjonalnych w najnowszej historii miasta.

Zakończono przebudowę Głównego Rynku i ul. Kanonickiej. Zmodernizowano nawierzchnię i infrastrukturę, przebudowano oświetlenie, wykonano nowe nasadzenia i elementy małej architektury, a w przestrzeni rynku umieszczono liczne odniesienia do historii Kalisza.